|
|
 Avrupa
‘da Bulunan Taş ,
Satranç Taşı mı?
Avrupa
‘da bulunan taş ile ilgili yazılar oldukça eskidir ancak dilimize
çevrilmesi gerektiğini düşünerek bu konuyla ilgili bilgileri sizler
için derleme gereği duydum.Bildiğiniz gibi Arnavutluk şu anda
Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğu ve Osmanlı Devlet’inin önemli bir
şehridir.Arnavutluk ve taşın bulunduğu yer ile ilgili bilgilere
yazının devamınında değineceğim.
Yandaki
resim: Şah veya Vezir olduğu düşünülen taş
M.S.465 Butrint , Arnavutluk
Yanda
gördüğünüz taş ile ilgili araştırmayı ,Norveç’te bulunan University
of East Anglia (Doğu Britanya Üniversitesi)’nın Arkeoloji uzmanları
yapmış ve http://comm.uea.ac.uk/press/release.asp?id=170 sitesinde
05/08/2002 tarihli bir yazıyla , Avrupa’da satrancın M.S 8.yy dan
500 yıl daha önce oynanmış olabileceğini belirtmişlerdir.Dünya
Arkeoloji Enstitüsü öğretim görevlisi Prof Richard Hodges;
fildişinden yapılmış olan taşı , Akdeniz şehri olan Arnavutluğun
Butrint şehrinde bulduğunu , M.S.465 yılına ait 4 cm boyunda ki
taşın, şah veya vezir olduğunu belirtmiştir.Bir Bizans evinde
bulunan taşın(ev ile ilgili bilgiler kesinleşmemiş) Avrupa’nın en
eski satranç taşı olduğu belirtilirken , diğer taşların varlığı da
araştırılmaktadır.Arapların İspanya’yı fethinden önce, Hindistan’dan
bu oyunun Akdeniz şehirlerine gelip ve M.S 5 veya 6 .yy da buralarda
oynandığı belirtilmektedir.Satranç tarihinin M.S.530’lu yıllarda
Hindistan’da başlatıldığı düşünüldüğünde(1) , araştırmayı yapanlar
aynı dönemde Avrupa’da da satranç oynandığını iddia
etmektedirler.Hatta taşın yaşı M.S 465 denildiği için, Hindistan’da
başlatılan tarihin yanlış olduğu da akla gelmekte ve bu durum da
araştırılmaktadır.(2)
Bu
araştırmada geçen İlirya bölgesi ile ilgili kısaca bilgi vermek
istiyorum.Arnavutluk halkının kökenleri hakkındaki bilgiler tam
kesinleşmemiştir ancak Eski bir Yunan boyu olan İliryalıların devamı
oldukları düşünülmektedir.Yunan boylarının koloniler kurarak
denizaşırı ticaretle uğraştıkları düşünüldüğünde ,eğer satranç bu
bölgede oynandıysa , Anadolu ‘da yaşayan diğer Yunan kolonilerinin
de satrancı bildiği düşünülebilir ve bu durumda
araştırılabilir.Arnavutluk halkının daha sonraki tarihi
gelişimlerine değinmeyeceğim ancak Osmanlı yönetiminde oldukları
süreçte kendi tarihleri ile ilgili kitapları araştırıldığında bu
konun daha çok aydınlığa kavuşacağını düşünüyorum.Çünkü Osmanlı
Devlet yönetimi ,Arnavutluk bölgesine özel bir önem vermiş,sancaklar
kurmuş ve bir çok Arnavut ,devlet yönetiminde görev almıştır.(3)
Butrint Antik Kenti
Butrint
kenti ise , bir Erken dönem Antik Bizans şehridir .Roma
İmparatorluğu’nun askeri yerleşim bölgesidir.M.S .551 ‘de GOT
akınlarına maruz kalmış ancak uzun döneme ait tarihi
bilinmemektedir.Daha sonraki dönemlerde Venedik’ten Bizans'a giden
Adriyatik yolu üzerinde uğranılacak önemli bir liman kenti
olmuştur.Daha ayrıntılı bilgiler kaynakçadan bakılabilir. (4)
Butrint
kentinde bulunan taşın dışında, diğer satranç taşlarının bulunduğuna
dair şu anda bir bilgi bulamadım .Eğer diğer taşlarda Butrint antik
şehrinde bulunursa ,bu durum satrancın M.S 5-6 yy.’da Anadolu ‘da da
oynandığını düşündürecek ve şimdiki bilinen satranç tarihi tabi ki
çok değişecektir. Yakın zamanda ,10.08.2007 tarihli Sabah
gazetesinde , Küratörlüğünü Prof. Dr. Ayla Ödekan'ın yaptığı
'Kalanlar' sergisinin '12. ve 13. Yüzyıllarda Türkiye'de Bizans'
konulu olarak düzenlendiği duyurulmuştu.Bu sergimizden de
öğrendiğimiz, M.S 12-13.yy da Bizanslılar Anadolu ‘da satranç
oynamışlardır.(5)Ülkemizde yapılan kazılarda bulunan kalıntılarda
satranç taşları olduğuna dair bilimsel yayınlar arttıkça ,belki de
Avrupa’ya satrancın Anadolu üzerinden gittiği bilimsel olarak ta
belirlenecektir.Bu konuyla ilgili olan Arkeolog ve Tarihçilerimizin
, gereken araştırma ve değerlendirmeleri yaparak , yakın zamanda
internette yayınlamaya başlayacakları inancındayım.
12 Eylül 2007/ İstanbul
Özlem Hacıhaliloğlu
Kaynaklar
1.) http://www.logicalchess.com/info/history/0-1799.html
2.) http://comm.uea.ac.uk/press/release.asp?id=170 http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2155916.stm
http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=448
http://www.chesscentral.com/chess-pieces.htm
http://www.cbc.ca/health/story/2002/07/31/chess020731.html
http://www.frosina.org/about/infobits.asp?id=180
http://chess.about.com/library/weekly/aa092802a.htm
3.) http://www.arnavutum.com/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=23
http://tr.wikipedia.org/wiki/Arnavutluk
4.) http://www.arnavutum.com/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=195
http://www.geocities.com/albaland/butrinti2/
5.) http://www.sabah.com.tr/cm/haber,C952DA7C4DEE4A5282E222C3545F3806.html
|
